Lá cờ thêu sáu chữ vàng – tác phẩm không bao giờ cũ dành cho thiếu nhi – Ngữ Văn 8 – Cánh Diều

Lá cờ thêu sáu chữ vàng – tác phẩm không bao giờ cũ dành cho thiếu nhi – Ngữ Văn 8 – Cánh Diều

 

LÁ CỜ THÊU SÁU CHỮ VÀNG – TÁC PHẨM KHÔNG BAO GIỜ CŨ DÀNH CHO THIẾU NHI

Lá cờ thêu sáu chữ vàng viết về người anh hùng thiếu niên Trần Quốc Toản được xem là tác phẩm văn học kinh điển dành cho thiếu nhi của tác giả Nguyễn Huy Tưởng. Tên tuổi của ông gắn liền với các tác phẩm lấy cảm hứng từ lịch sử dân tộc như Vũ Như Tô, Bắc Sơn (kịch), Đêm hội Long Trì, An Tư (tiểu thuyết),…

Lá cờ thêu sáu chữ vàng là một thiên truyện giáo dục nhân cách, nâng cao hiểu biết của trẻ em về lịch sử nước nhà, góp phần bồi đắp lòng yêu nước cho các em.

Câu chuyện mở đầu bằng giấc mơ bắt sống được Sài Thung – một tên sứ nhà Nguyên hống hách – của Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản. Quốc Toản tuy tuổi còn nhỏ nhưng đã ý thức được bổn phận của một đấng nam nhi thời loạn, ngay trong cả giấc mơ cũng mong được giết giặc giúp nước. Chính vì thế, khi chú chàng là Chiêu Thành Vương đến họp bàn việc đánh giặc cùng với vua Trần Nhân Tông và các vị vương hầu khác mà không cho Hoài Văn theo, chàng đã một mình phi ngựa để đến kịp. Đến nơi, dù lòng như lửa đốt, chàng vẫn nhẫn nại đứng chờ. Dưới bến phấp phới những lá cờ hiệu của các vương hầu. Hoài Văn đăm đăm nhìn thuyền của Hưng Võ Vương, Hưng Trí Vương, Hưng Hiếu Vương,… là các con trai của Hưng Đạo Vương cũng có mặt. Chính việc “những người em họ” chỉ “hơn Hoài Văn dăm sáu tuổi” mà được tham dự họp bàn việc nước với nhà vua càng làm chẳng thêm nôn nóng. Trong thoáng qua, chẳng có suy nghĩ muốn xô ngã mấy người lính Thánh Dực để chạy xuống nơi quan quân đang bản bạc nhưng lại sợ tội chém đầu. Càng nghĩ, tâm can Quốc Toản cảng như có lửa đang thiêu đốt. Cuối cùng, không nhẫn nhịn được nữa, chủng quyết định “thôi thì liều một chết vậy” và xô mấy người lính, xăm xăm xuống bến, liều mình để được nói câu: “Xin đánh!” với nhà vua. Lời Quốc Toản rất hợp ý vua và Hưng Đạo Vương nhưng vua vẫn xem chẳng như một đứa trẻ, có lòng song chưa đủ sức, chưa thể làm nên đại sự. Vua ban cho Hoài Văn quả cam quý, báo chàng về phụng dưỡng mẹ già. Lệnh vua khó cãi song Hoài Văn không khỏi thất vọng, chàng đã bóp nát quả cam trong tay từ lúc nào. Từ thất vọng, Hoài Văn quyết tâm tự minh rèn luyện, chiêu binh đánh giặc để thể hiện lòng yêu nước, cũng để chứng minh chàng không phải là một đứa trẻ con hữu dũng vô mưu”. Chẳng hạ quyết tâm trên chính bến Binh Than rằng: “Rồi xem ai giết được giặc, ai báo được ơn vua, xem ai hơn, ai kém. Rồi triều đình sẽ biết tay ta.”.

Nói là làm, Trần Quốc Toản trở về quê hỏi ý mẹ và khi được mẹ chấp thuận, ngay lập tức chủng bắt tay vào rèn luyện. Người chủ là Chiêu Thành Vương khi biết được lòng quyết tâm của cháu cũng ủng hộ, lại được sự giúp sức của người tướng giả, đội binh của Hoài Văn không lâu sau đó đã có được hơn sáu trăm người trẻ tuổi cùng trang lứa với chàng, nhanh nhẹn, không bận lòng việc vợ con và vô cùng thiện chiến.

Khi đã có đội quân của riêng mình, Quốc Toản thẳng tiến truy tìm quân giặc. Chàng cùng sáu trăm chiến sĩ giương cao lá cờ thắm mang sáu chữ vàng “Phá cường địch bảo hoàng ân” do chính tay mẹ chủng thêu. Đó là những nét chữ “quang minh chính đại như ban ngày”, như “lời thể quyết liệt”, “làm cho quân sĩ phấn khởi”, “kẻ địch kinh hồn”. …

Sau khi kết nghĩa anh em với Nguyễn Lộc ở trại Ma Lục, đội quân của Trần Quốc Toản đã có trận chiến đấu đầu tiên với quân Nguyên. Tiếng tăm về chàng tướng trẻ tài giỏi với lá cờ thêu sáu chữ vàng ngày càng vang xa. Khi Chiêu Thành Vương vì đuổi theo tên phản quốc Trần Ích Tắc mà vô tỉnh rơi vào vòng vây của quân địch, Trần Quốc Toản đã xuất hiện ứng cứu. Chiêu Thành Vương không thể ngờ chàng tướng trẻ vang danh kia là cháu ruột của mình, trong sự bất ngờ ấy còn xen lẫn cả niềm tự hào.

Được triều đình công nhận, Quốc Toản về dưới trướng của Hưng Đạo Vương, chờ thời cơ phản công quân địch. Tuổi trẻ nóng này, chàng nhiều lần vì không thể nhẫn nại, muốn bỏ lên Ma Lục hợp quân cùng Nguyễn Lộc, đánh một trận kinh hoàng. May mắn là bên Quốc Toàn luôn có vị tướng già trung thành khuyên ngăn. Cùng với lời dạy dỗ của Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật, Quốc Toản tiếp tục nghiên cứu binh pháp, rèn luyện võ thuật. Cũng trong thời gian này, hai chữ “Sát Thát” được chàng khắc trên cánh tay, xé da thịt mà in sâu vào tận xương cốt, nung nấu chí căm hờn từng ngày.

Cuối cùng thời cơ cũng đến, Hưng Đạo Vương quyết định cử Chiêu Văn Vương lãnh binh xuất quân, Hoài Văn xin theo và sau khi thử lòng chàng, Hưng Đạo Vương đồng ý. Đây là trận đánh lớn đầu tiên trong cuộc đời Hoài Văn, không giống trận chiến trước đó, lần này tên giặc mà chàng phải đối đầu là Toa Đô – tên tướng giỏi nhất của quân Nguyên.

Quốc Toản được Chiêu Văn Vương cử làm tướng tiên phong, dụ quân địch vào bẫy. Khi quân giặc mất cảnh giác xuôi thuyền trên con sông không một bóng người thì quân Hoài Văn tiến lên, cả đoàn thuyền chỉ chừng bốn, năm chục chiếc giăng hàng ngang, dũng mãnh xông thẳng về phía đoàn thuyền chiến của quân địch. Trước một Toa Đô cao lớn, mặt mày hung hãn. Hoài Văn không hề nao núng. Khi Toa Đô dùng chuỷ sắt giáng xuống đầu chàng. “Hoài Văn choáng váng, hai chân loạng choạng, và cả cái thuyền suýt nữa lật nhảo” nhưng chàng quyết không lùi bước. Lần thứ hai chạm trán với Toa Đô, chàng đã dùng hết sức nhưng vẫn không giết được hắn. Lần thứ ba, khi Toa Đô vẫn mải đánh đằng mũi, chàng nhảy lên thuyền giặc, xông tới, đá phốc vào cánh tay cầm chuỳ của hắn khiến vũ khí lợi hại nhất của tên tưởng giặc rơi xuống sông. Nhưng sau khi tung cú đá vào tay Toa Đô, Hoài Văn mất thăng bằng ngã xuống. Tên tướng giặc vung gươm định giết chàng, may mà có viên tướng giả xả thân đỡ kịp. Toa Đô bỏ chạy. Sau đó, nghe theo lời viên tưởng giả, chàng nhờ người chăm sóc cho ông, còn minh thì dẫn đội quân sáu trăm trai tráng hào kiệt đi đuổi bắt Toa Đô. “Qua rừng, qua núi, qua đèo, qua sống, lá cờ thêu sáu chữ dẫn Hoài Văn và sáu trăm gã hảo kiệt đi mất, đi mãi tới những nơi nào còn bóng quân Nguyên…. […]

Bằng sức tưởng tượng phong phú và sự sáng tạo dồi dào, nhà văn Nguyễn Huy Tưởng đã xây dựng được một cốt truyện chặt chẽ, hấp dẫn với các sự kiện, chi tiết đặc sắc, ấn tượng. Tác phẩm đã khắc hoạ số lượng nhân vật đông đảo, trong đó nổi bật là nhân vật trung tâm Hoài Văn Hầu Trần Quốc Toản với lá cờ thêu sáu chữ vàng. Từ những chi tiết rất ít ỏi còn để lại trong tư liệu lịch sử, bằng tài năng và tâm huyết, nhà văn Nguyễn Huy Tưởng đã khắc hoạ chân thực, sinh động chân dung của Trần Quốc Toản, một thiếu niên tuổi trẻ, chí cao, giàu lòng yêu nước, mang tinh thần, hảo khí của Thánh Gióng đánh giặc Ân xưa. Ngôn ngữ trong tác phẩm vừa cổ kính, trang nhã, vừa giản dị, tự nhiên. Giọng văn hào sáng, tưng bừng, nhiệt huyết. Tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng đã thể hiện một bức tranh lịch sử hoành tráng, tái hiện bối cảnh và khí thế hào hùng của quân dân nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên lần thứ hai để bảo vệ nền độc lập dân tộc, thể hiện tinh thần yêu nước quật cường của nhân dân ta.


 

  1. Chuẩn bị

Yêu cầu (trang 104 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

– Xem lại phần Kiến thức ngữ văn để vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.

– Khi đọc văn bản thông tin giới thiệu một cuốn sách hoặc một bộ phim, các em cần chú ý:

+ Đọc lướt tên bài, các đề mục lớn nhỏ,…để xác định:

  • Văn bản giới thiệu cuốn sách hoặc bộ phim nào?
  • Em đã biết gì về cuốn sách hay bộ phim đó?
  • Người viết có sử dụng thêm các phương tiện phi ngôn ngữ như hình ảnh, sơ đồ,… để chuyển tải thông tin không?

+ Đọc kĩ văn bản để xác định:

  • Bố cục của văn bản gồm mấy phần? Thông tin chính trong mỗi phần là gì? Thông tin trong văn bản được giới thiệu theo trình tự nào?
  • Cách trình bày của văn bản (nhan đề, sa pô, các tiểu mục, sự kết hợp kênh chữ và kênh hình,…) có tác dụng gì?
  • Văn bản giúp em biết thêm điều gì? Thông tin từ văn bản có ý nghĩa như thế nào với em?

– Dựa vào phần Kiến thức ngữ văn và nhan đề văn bản, hãy dự đoán xem văn bản sẽ cung cấp cho người đọc những thông tin gì.

– Đọc trước văn bản giới thiệu “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” – tác phẩm không bao giờ cũ dành cho thiếu nhi.

Trả lời:

– Văn bản giới thiệu về cuốn sách “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”.

– Cuốn sách kể về người anh hùng trẻ tuổi Trần Quốc Toản và hành trình khẳng định bản thân.

– Người viết có sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ là hình ảnh để truyền tải thông tin, giúp văn bản trở nên thu hút, sinh động hơn.

– Văn bản gồm 3 phần theo như đánh dấu trong SGK:

+ Phần 1: Giới thiệu về nội dung chính, tác giả, thể loại của cuốn sách Lá cờ thêu sáu chữ vàng.

+ Phần 2: Giới thiệu chi tiết nội dung tác phẩm

+ Phần 3: Giới thiệu giá trị nội dung, tư tưởng, giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

– Cách trình bày của văn bản giúp người đọc nắm bắt được thông tin một cách dễ dàng, làm cho văn bản thêm sinh động.

– Văn bản giúp em biết thêm về cuốn sách Lá cờ thêu sáu chữ vàng. Giúp em hiểu rõ hơn về người anh hùng Trần Quốc Toản.

– Văn bản sẽ cung cấp thông tin về nội dung, nghệ thuật của cuốn sách Lá cờ thêu sáu chữ vàng.

  1. Đọc hiểu:

* Nội dung chính:

            Đoạn trích đã giới thiệu tới người đọc một tác phẩm viết về người anh hùng Trần Quốc Toản có tựa đề: Lá cờ thêu sáu chữ vàng. Đoạn trích đã tái hiện cuộc chiến chống lại giặc ngoại xâm của người Việt Nam trong thời kỳ đầu nước ta bị Tây Sơn xâm chiếm

* Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 105 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Phần (1) cho em biết điều gì?

Trả lời:

–  Giới thiệu về nội dung chính, tác giả, thể loại của cuốn sách Lá cờ thêu sáu chữ vàng.

Câu 2 (trang 105 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Phần (2) giới thiệu nội dung gì?

Trả lời:

– Giới thiệu chi tiết nội dung tác phẩm.

Câu 3 (trang 106 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Các thông tin trong ngoặc kép được trích dẫn từ nguồn nào?

Trả lời:

– Các thông tin trong ngoặc kép được trích dẫn từ tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng.

Câu 4 (trang 107 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Phần (3) giới thiệu thông tin gì?

Trả lời:

– Giới thiệu giá trị nội dung, tư tưởng, giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

* Trả lời câu hỏi cuối bài:

Câu 1 (trang 108 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Văn bản “Lá cờ thêu sáu chữ vàng” – tác phẩm không bao giờ cũ dành cho thiếu nhi được viết nhằm mục đích gì?

Trả lời:

–  Nhằm mục đích giới thiệu đến bạn đọc cuốn sách Lá cờ thêu sáu chữ vàng.

Câu 2 (trang 108 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Hãy vẽ sơ đồ tư duy để thể hiện ý chính và thông tin cụ thể làm rõ cho ý chính đó của mỗi phần trong văn bản

Trả lời:

 

Giới thiệu cuốn sách

“Lá cờ thêu sáu chữ vàng”

Những thông tin chính về cuốn sáchTác giả
Nội dung chính
Thể loại
Giới thiệu về nội dung cuốn sáchGiới thiệu nội dung chính
Tổng kếtGiá trị nội dung
Giá trị nghệ thuật

Câu 3 (trang 108 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Những nội dung nào trong sơ đồ tư duy em vừa thực hiện là thông tin khách quan về tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng, những nội dung nào là ý kiến chủ quan của người giới thiệu hoặc người đọc về tác phẩm?

Trả lời:

– Nội dung phần 1 và nội dung phần 2 là thông tin khách quan về tác phẩm.

– Nội dung phần 3 là ý kiến chủ quan của người giới thiệu hoặc người đọc về tác phẩm.

Câu 4 (trang 108 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Theo em, có thể đảo trật tự trình bày nội dung của các phần trong văn bản được không? Vì sao?

Trả lời:

– Theo em, chúng ta không thể đảo lộn trật tự văn bản vì sẽ khiến cho các phần nội dung trở nên lộn xộn, không rõ ý và không thể hiện được mục đích của văn bản.

Câu 5 (trang 108 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Hình ảnh bìa sách trong bài viết thể hiện chi tiết nào trong văn bản? Theo em, vì sao người giới thiệu lại chọn hình ảnh này?

Trả lời:

– Hình ảnh bìa sách giới thiệu nội dung Trần Quốc Toản được đánh giặc ngoại xâm.

– Vì hình ảnh này thể hiện được tấm lòng yêu nước, tư thế hiên ngang không khuất phục của Trần Quốc Toản trước quân giặc.

Câu 6 (trang 108 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 2):

Ngoài các thông tin được giới thiệu trong văn bản, em còn muốn biết thêm điều gì nữa về tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng? Em làm thế nào để biết được các thông tin đó?

Trả lời:

– Ngoài các thông tin được giới thiệu trong văn bản, em còn muốn biết thêm ý nghĩa của nhan đề tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng.

– Để biết được các thông tin đó, em cần tìm đọc và đọc kĩ cuốn sách, tìm thêm những thông tin về lá cờ ấy.

 

 

 

Soạn văn 8 Cánh diều Tập 2

 

 

 

Lá cờ thêu sáu chữ vàng – tác phẩm không bao giờ cũ dành cho thiếu nhi – Ngữ Văn 8 – Cánh Diều

Lá cờ thêu sáu chữ vàng – tác phẩm không bao giờ cũ dành cho thiếu nhi – Ngữ Văn 8 – Cánh Diều