Bài 9: Vị trí địa lí, phạm vi và đặc điểm tự nhiên của Châu Phi – Địa Lí 7 – Cánh Diều

Bài 9: Vị trí địa lí, phạm vi và đặc điểm tự nhiên của Châu Phi – Địa Lí 7 – Cánh Diều

Bài 9: Vị trí địa lí, phạm vi và đặc điểm tự nhiên của Châu Phi – Địa Lí 7 – Cánh Diều

 

I. VỊ TRÍ ĐỊA LÝ VÀ PHẠM VI LÃNH THỔ

– Vị trí địa lý:

+ Kéo dài từ khoảng 37o20’B – 34o51’N.

+ Đại bộ phận nằm giữa hai đường chí tuyến, tương đối cân xứng hai bên đường xích đạo.

– Hình dạng lãnh thổ:

+ Diện tích: 30,3 triệu km2, là châu lục có diện tích lớn thứ 3 thế giới.

+ Có hình dạng khối, đường bờ biển ít bị chia cắt, có ít các vịnh biển và bán đảo lớn.

– Phạm vi lãnh thổ:

+ Phía bắc và đông bắc tiếp giáp với lục địa Á – Âu qua Địa Trung Hải và biển Đỏ.

+ Phía đông giáp Ấn Độ Dương.

+ Phía tây giáp Đại Tây Dương.

II. ĐẶC ĐIỂM THIÊN NHIÊN

1. Địa hình và khoáng sản

– Phần lớn lãnh thổ là các khối cao nguyên khổng lồ, độ cao trung bình là 750 m, chủ yếu là sơn nguyên xen lẫn bồn địa thấp.

– Ở Bắc Phi có dãy núi trẻ At-lat, các đồng bằng ven Địa Trung Hải, lùi xuống phía Nam là hoang mạc Xa-ha-ra.

– Phần Nam Phi có độ cao trung bình > 1000 m. Các sơn nguyên tập trung ở phía đông, trung tâm là các bồn địa, có nhiều thung lũng sâu, hồ hẹp và dài, nhiều động đất, núi lửa.

– Tài nguyên khoáng sản phong phú, nhiều kim loại quý hiếm, 1 số loại có trữ lượng lớn như vàng, kim cương u-ra-ni-um, đồng, dầu mỏ, phốt phát, …

2. Khí hậu

– Khí hậu khô và nóng bậc nhất thế giới.

– Nhiệt độ trung bình năm của châu lục > 20oC.

– Lượng mưa: Giảm dần từ xích đạo về phía hai chí tuyến => hình thành nhiều hoang mạc lớn.

=> Nguyên nhân: vị trí địa lý, hình dạng lãnh thổ, địa hình, các dòng biển nóng và lạnh ven bờ.

+ Nằm trong khu vực nhiệt đới, lượng bức xạ hàng năm nhận được lớn, đem lại nền nhiệt cao cho toàn châu lục.

+ Hình dạng lãnh thổ: hình dạng khối, càng vào sâu trong đất liền, lượng mưa càng giảm => khí hậu càng khô hơn.

Ví dụ: Điển hình là hoang mạc Xa-ha-ra nằm ở Bắc Phi.

+ Địa hinh: Địa hình phần lớn là đồi núi, cao nguyên, sơn nguyên, ăn ra sát biển khiến cho các luồng gió ẩm từ biển thổi vào khó đi sâu vào trong đất liền và gây mưa.

Ví dụ: khu vực phía đông nam của châu Phi có các bồn địa, sơn nguyên rộng lớn, dù khu vực này có sự hoạt động của dòng biển nóng và gió đông nam nóng ẩm, nhưng vẫn khô hạn do bị các dãy núi chặn lại.

+ Dòng biển: Nhiều khu vực có dòng biển lạnh chảy ven bờ, khiến khả năng bốc hơi nước kém, khó ngưng tụ thành mây, mưa.

Ví dụ: khu vực hoang mạc Na-míp và Calahari nằm ở tây nam của châu Phi.

3. Sông, hồ

– Mạng lưới sông hồ kém phát triển và phân bố không đều.

– Nguồn cung cấp nước chủ yếu là do mưa.

– Phần lớn các sông có nhiều thác ghềnh.

– Các hồ ở Châu Phi hầu hết có nguồn gốc kiến tạo, tập trung ở Đông Phi.

– Một số hồ và sông lớn: sông Nin, sông Công – gô, sông Dăm-be-di,…; hồ Vic-to-ri-a, hồ Tang-ga-ni-ca, hồ Ni-at-xa,…

=> Ý nghĩa: phát triển giao thông, cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất của con người.

4. Sinh vật

– Thành phần động, thực vật phong phú, đa dạng, có nhiều loại độc đáo như cọ dầu, cỏ voi, sồi thường xanh, ô liu, chà là,…; động vật có hươu cao cổ, ngựa vằn, voi, hà mã, sơn dương,…

III. VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG SỬ DỤNG THIÊN NHIÊN

– Thiên nhiên châu Phi phong phú, đa dạng, nhưng hiện nay, nhiều loài động vật ở đây đang có nguy cơ bị tuyệt chủng như: linh dương xanh, gấu núi, sư tử, voi châu Phi, …

– Việc săn bắn trộm, giết hại hàng loạt và buôn bán động vật hoang dã là một trong những vấn đề môi trường trong sử dụng thiên nhiên ở châu Phi.


 

Câu hỏi mở đầu trang 112 Bài 9 Địa Lí lớp 7: Châu Phi là một khối cao nguyên khổng lồ, phần lớn diện tích nằm trong đới nóng. Vậy vị trí địa lí, hình dạng và kích thước; thiên nhiên và vấn đề môi trường của châu Phi có những đặc điểm gì nổi bật?

Trả lời:

Châu Phi là châu lục lớn thứ ba thế giới, phần lớn lãnh thổ nằm giữa hai chí tuyến, có dạng hình khối.

Châu Phi có khí hậu khô hạn bậc nhất thế giới. Có các hoang mạc, sa mạc lớn như Xa-ha-ra,… Thiên nhiên phong phú đa dạng với nhiều loài động vật. Tuy nhiên, hiện nay môi trường đang chịu ảnh hưởng rất lớn dưới sự tác động của con người.


 

Câu hỏi trang 112 Địa Lí lớp 7: Đọc thông tin và quan sát hình 9.2, hãy cho biết:

– Châu Phi giáp với các biển, đại dương nào.

– Đặc điểm nổi bật về vị trí địa lí, hình dạng và kích thước của châu Phi.

 

Trả lời:

* Châu Phi tiếp giáp:

– Biển: Địa Trung Hải, biển Đỏ

– Đại dương: Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương.

* Đặc điểm nổi bật về vị trí địa lí, hình dạng và kích thước của châu Phi.

– Vị trí địa lí: phần lục địa kéo dài từ 37°20’B đến 34°52’N. Đại bộ phận lãnh thổ nằm giữa hai đường chí tuyến, tương đối cân xứng qua hai bên đường xích đạo.

– Hình dạng: có dạng hình khối “mập mạp”, đường bờ biển ít bị chia cắt, có rất ít các vịnh biển, các bán đảo lớn.

– Kích thước: diện tích khoảng 30,3 triệu km2, là châu lục lớn thứ ba thế giới.


 

Câu hỏi trang 114 Địa Lí lớp 7: Đọc thông tin và quan sát hình 9.2, hãy:

– Xác định các sơn nguyên, bồn địa, các dãy núi của châu Phi.

– Nêu tên các khoáng sản chủ yếu và sự phân bố của chúng.

 

Trả lời:

* Các sơn nguyên, bồn địa, các dãy núi của châu Phi:

– Sơn nguyên: SN Ê-ti-ô-pi-a, SN Đông Phi,…

– Bồn địa: Sat, Công-gô, Nin thượng, Ca-la-ha-ri,…

– Dãy núi: At-lat, Đrê-ken-bec,…

* Các khoáng sản và sự phân bố:

– Ven biển phía bắc hoang mạc Xa-ha-ra: dầu mỏ, khí đốt, sắt,…

– Ven biển phía tây gần vịnh Ghi-nê: dầu mỏ, phốt phát,…

– Bồn địa Ca-la-ha-ri: U-ra-ni-um, Ni-ken, kim cương, vàng,…


 

Câu hỏi trang 115 Địa Lí lớp 7: Đọc thông tin và quan sát hình 9.2, hình 9.3, hãy giải thích vì sao châu Phi có khí hậu nóng và khô.

 

Trả lời:

Châu Phi có khí hậu nóng và khô do chịu tác động của vị trí địa lí, hình dạng lãnh thổ, địa hình và các dòng biển nóng, lạnh ven bờ.


 

Câu hỏi trang 115 Địa Lí lớp 7: Đọc thông tin và quan sát hình 9.2, hãy:

– Nhận xét đặc điểm mạng lưới sông, hồ của châu Phi.

– Xác định và đọc tên một số sông, hồ lớn của châu Phi.

 

Trả lời:

– Đặc điểm mạng lưới sông, hồ của châu Phi: kém phát triển và phân bố không đều.

– Một số sông hồ lớn của châu Phi: sông Nin, sông Công-gô, sông Dăm-be-di,…


 

Câu hỏi trang 115 Địa Lí lớp 7: Đọc thông tin và quan sát hình 9.2, hãy nêu tên một số loài động vật địa phương của châu Phi và sự phân bố chúng.

 

Trả lời:

– Bồn địa Công-gô: hà mã, khỉ Gô-nin

– Bồn địa Sát: hà mã, đà điểu

– Phía nam châu Phi: sư tử, ngựa vằn, hươu cao cổ


 

Câu hỏi trang 116 Địa Lí lớp 7: Đọc thông tin và quan sát hình 9.4, hình 9.5, hãy cho biết vì sao nạn buôn bán trái phép sừng tê giác đen và ngà voi lại phổ biến trên thế giới.

 

Trả lời:

Nạn buôn bán trái phép sừng tê giác đen và ngà voi lại phổ biến trên thế giới là do xuất phát từ niềm tin hoang đường về tác dụng chữa bệnh thần kì của sừng tê giác. Voi bị săn bắn lấy ngà để làm đồ trang sức hay trang trí nội thất.


 

Luyện tập 1 trang 116 Địa Lí lớp 7: Quan sát hình 9.2, hãy nhận xét đặc điểm đường bờ biển châu Phi.

 

Trả lời:

Đường bờ biển châu Phi ít bị chia cắt, có rất ít các vịnh biển, các bán đảo lớn.


 

Luyện tập 2 trang 116 Địa Lí lớp 7: Hãy cho biết các dòng biển nóng và dòng biển lạnh có ảnh hưởng như thế nào đến lượng mưa ở các vùng ven biển châu Phi.

Trả lời:

Các dòng biển nóng, lạnh đã ảnh hưởng tới lượng mưa các vùng ven biển châu Phi:

– Dòng biển lạnh Ca-na-ri chảy ven bờ biển Tây Bắc châu Phi, dòng biển lạnh Ben-ghê-la chảy ven bờ biển Tây Nam châu Phi, lượng mưa vùng ven biển dưới 200mm.

– Dòng biển nóng Ghi-nê chảy ven vịnh Ghi-nê, lượng mưa vùng ven biển trên 2.000mm.

– Dòng biển nóng Xô-ma-li, dòng biển nóng Mô-dăm-bích, dòng biển nóng Mũi Kim chảy ven bờ biển Đông châu Phi, lượng mưa vùng ven biển từ 1000mm đến 2.000mm.


 

Vận dụng 3 trang 116 Địa Lí lớp 7: Môi trường tự nhiên châu Phi sẽ ra sao nếu nạn buôn bán động vật hoang dã (voi, tê giác,…) bất hợp pháp diễn ra phổ biến?

Trả lời:

Nếu nạn buôn bán động vật hoang dã (voi, tê giác,…) bất hợp pháp diễn ra phổ biến thì môi trường tự nhiên châu Phi sẽ không còn phong phú đa dạng nữa và các loài động vật hoang dã sẽ đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

 

 

 

 

Bài 9: Vị trí địa lí, phạm vi và đặc điểm tự nhiên của Châu Phi – Địa Lí 7 – Cánh Diều

Bài 9: Vị trí địa lí, phạm vi và đặc điểm tự nhiên của Châu Phi – Địa Lí 7 – Cánh Diều

 

Bài 9: Vị trí địa lí, phạm vi và đặc điểm tự nhiên của Châu Phi – Địa Lí 7 – Cánh Diều