Bài 36: Da và điều hòa thân nhiệt ở người – Khoa học tự nhiên 8 – Cánh Diều

Bài 36: Da và điều hòa thân nhiệt ở người – Khoa học tự nhiên 8 – Cánh Diều

Bài 36: Da và điều hòa thân nhiệt ở người – Khoa học tự nhiên 8 – Cánh Diều

 

Da có cấu tạo và chức năng như thế nào?

Cấu tạo:

Chức năng:

Bảo vệ cơ thể

Ngăn nước và các tác nhân có hại từ bên ngoài xâm nhập vào cơ thể

Ngăn mất nước từ bên trong cơ thể

Điều hòa thân nhiệt

Bài tiết

Tổng hợp vitamin D

Là cơ quan thụ cảm của cơ thể

Cơ chế điều hòa thân nhiệt là gì?

Điều hòa thân nhiệt là quá trình cơ thể điều chỉnh, cân đối cường độ sinh nhiệt và thải nhiệt sao cho nhiệt độ cơ thể duy trì ở mức bình thường.

Cơ chế điều hòa thân nhiệt:

Làm thế nào để chống nóng, chống lạnh cho cơ thể?

Chống nóng:

Mặc trang phục thoáng mát, thấm hút mồ hôi

Sử dụng mũ, nón

Uống đủ nước,…

Chống lạnh:

Mặc trang phục dày, chất liệu giữ nhiệt tốt như vải bông, len,…

Phòng chống cảm nóng, cảm lạnh:

Sử dụng biện pháp chống nóng, chống lạnh phù hợp

Giới hạn thời gian hoạt động dưới thời tiết khắc nghiệt

Tăng cường sức đề kháng cho cơ thể thông qua chế độ ăn uống, vận động hợp lí.

Làm thế nào để chăm sóc và bảo vệ da?

Giữ tinh thần lạc quan

Sinh hoạt điều độ

Ăn nhiều rau xanh và trái cây để bổ sung vitamin và chất khoáng

Uống nhiều nước

Vệ sinh da và chống nắng đúng cách

Bổ sung độ ẩm cho da

Hạn chế trang điểm

Bảo vệ da khỏi những tổn thương

Vệ sinh môi trường sạch sẽ

Không tự ý nặn mụn


 

Mở đầu trang 168 Bài 36 KHTN lớp 8: Nêu một số phản ứng của cơ thể khi trời nóng, trời rét. Theo em, những phản ứng đó có lợi ích gì cho cơ thể?

Trả lời:

– Một số phản ứng của cơ thể khi trời nóng, trời rét:

+ Khi trời nóng, mao mạch dưới da dãn để tăng sự tỏa nhiệt, tăng tiết mồ hôi,…

+ Khi trời lạnh, mao mạch dưới da co lại, co cơ chân lông để giảm sự tỏa nhiệt, nếu lạnh quá thì cơ co liên tục để sinh nhiệt (phản xạ run),…

– Lợi ích của những phản ứng trên: Những phản ứng trên giúp cơ thể điều hòa thân nhiệt, giúp cho thân nhiệt được duy trì ổn định quanh mức bình thường đảm bảo cho các hoạt động sống của cơ thể.


 

Câu hỏi 1 trang 168 KHTN lớp 8: Quan sát hình 36.1, nêu tên các lớp cấu tạo của da và chức năng của mỗi lớp cấu tạo theo mẫu sau:

Trả lời:

Các lớp cấu tạo của daChức năng
Lớp biểu bìCó chức năng bảo vệ.
Lớp bìCó chức năng xúc giác, bài tiết, điều hòa thân nhiệt.
Lớp mỡ dưới daCó chức năng cách nhiệt và bảo vệ.

 

Câu hỏi 2 trang 168 KHTN lớp 8: Nêu tên một số bộ phận trong các lớp cấu tạo của da.

Trả lời:

Tên một số bộ phận trong các lớp cấu tạo của da:

– Lớp biểu bì có: tầng sừng (tầng tế bào chết), tầng tế bào sống.

– Lớp bì có: tuyến nhờn, tuyến mồ hôi, nang lông, mạch máu, cơ dựng chân lông, các thụ thể cảm giác, dây thần kinh.

– Lớp mỡ dưới da: các tế bào mỡ.


 

Tìm hiểu thêm trang 169 KHTN lớp 8: Nốt ruồi, tàn nhang và nám da đều liên quan đến sự phân bố và tăng sinh tế bào sắc tố ở lớp biểu bì của da. Em hãy phân biệt ba hiện tượng trên.

Trả lời:

Nốt ruồiTàn nhangNám da
– Là những nốt nhỏ sậm màu (hầu hết có màu nâu hoặc đen), có hình tròn hoặc bầu dục, thường nổi trên bề mặt da, kích thước thường lớn hơn tàn nhang.– Là những đốm nhỏ, phẳng, màu nâu nhạt hoặc đen trên da, có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc thành cụm, kích thước nhỏ hơn nốt ruồi và nám da.– Là tình trạng những mảng màu nâu xuất hiện trên da, kích thước lớn hơn tàn nhang.
– Có thể xuất hiện ở mọi vị trí trên cơ thể.– Thường xuất hiện ở mặt, vai, cổ, tay và lưng.– Thường xuất hiện ở vùng mặt.

 

Thực hành 1 trang 169 KHTN lớp 8: Dùng nhiệt kế để đo nhiệt độ cơ thể của em và các bạn khác trước và sau khi bật nhảy tại chỗ 2 phút vào bảng 36.2. So sánh và giải thích kết quả.

Trả lời:

– Học sinh tiến hành đo rồi sử dụng kết quả đo để hoàn thành bảng bảng 36.2.

Ví dụ:

TênTrước khi vận độngSau 2 phút vận độngSo sánh nhiệt độ cơ thể trước và sau khi vận động
Nguyễn Văn A36,4oC36,8oCSau khi vận động cao hơn
Lê Văn B36,6oC37,1oCSau khi vận động cao hơn

– Giải thích:

+ Trước khi vận động, nhiệt độ cơ thể duy trì ở mức bình thường (36,3 – 37,3oC).

+ Khi vận động, tốc độ hô hấp tế bào nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu trao đổi chất và năng lượng cho cơ bắp hoạt động liên tục. Mà một phần năng lượng sinh ra từ quá trình hô hấp tế bào được giải phóng dưới dạng nhiệt. Bởi vậy, cơ thể càng vận động mạnh thì nhiệt sinh ra càng nhiều khiến thân nhiệt tăng.


 

Câu hỏi 2 trang 169 KHTN lớp 8: Vì sao đo thân nhiệt là bước đầu của việc chẩn đoán bệnh?

Trả lời:

Đo thân nhiệt là bước đầu của việc chẩn đoán bệnh vì: Ở người bình thường, thân nhiệt duy trì ổn định ở mức 36,3 – 37,3 oC. Khi thân nhiệt ở dưới 36 oC hoặc từ 38 oC trở lên là biểu hiện trạng thái sức khỏe của cơ thể không bình thường. Do đó, đo thân nhiệt được xem là bước đầu tiên giúp chẩn đoán, sàng lọc nhanh chóng và đơn giản trước khi thực hiện các bước tiếp theo.


 

Câu hỏi 3 trang 169 KHTN lớp 8: Quan sát hình 36.2 và cho biết khi trời nóng và khi trời lạnh, các mạch máu dưới da, tuyến mồ hôi và các cơ dựng lông hoạt động như thế nào.

 

Trả lời:

– Khi trời nóng, các mạch máu dưới da dãn, tuyến mồ hôi tăng tiết mồ hôi, các cơ dựng lông dãn.

– Khi trời lạnh, các mạch máu dưới da co, tuyến mồ hôi ngừng tiết mồ hôi, các cơ dựng lông co.


 

Luyện tập trang 170 KHTN lớp 8: Viết tên các bộ phận trong cơ thể và cho biết chúng thay đổi như thế nào ở mỗi trường hợp.

Trả lời:

Bộ phậnKhi nhiệt độ

môi trường thấp

Khi nhiệt độ

môi trường cao

Mạch máu dưới daCoDãn
Tuyến mồ hôiNgừng tiết mồ hôiTăng cường tiết mồ hôi
Cơ dựng lôngCoDãn
Cơ vânCo, dãn liên tục tạo phản xạ runKhông có hiện tượng co, dãn liên tục tạo phản xạ run

 

Câu hỏi 4 trang 170 KHTN lớp 8: Nêu nguyên nhân và phương pháp chống nóng, lạnh cho cơ thể theo gợi ý bảng 36.4.

Trả lời:

Cảm nóngCảm lạnh
Biểu hiệnCảm giác nóng bừng, môi khô, mồ hôi nhiều, đau đầu, chóng mặt, da ửng đỏ, tim đập nhanh, buồn nôn,…Chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi, ho, đau họng, đau nhức cơ thể, hắt xì, sưng hạch bạch huyết, đau đầu,…
Nguyên nhânDo ở dưới trời nắng quá lâu; không uống đủ nước khi trời nắng nóng;…Do ở trong môi trường lạnh quá lâu; do thời tiết thay đổi đột ngột, do virus gây bệnh ở đường hô hấp;…
Cách phòng chốngNên che nắng, uống đủ nước, tránh ánh nắng trực tiếp vào vùng sau gáy, hạn chế ra ngoài khi trời nắng nóng,…Cần vệ sinh mũi, miệng sạch sẽ, súc họng bằng nước muối sinh lí 2 – 4 lần/ngày, uống nước ấm, giữ ấm cho cơ thể,…

 


 

Đánh giá kết quả trang 171 KHTN lớp 8: Nêu ý nghĩa của mỗi việc làm trong bước 3 khi sơ cứu người cảm nóng và sơ cứu người cảm lạnh.

Trả lời:

Ý nghĩa của mỗi việc làm trong bước 3 khi sơ cứu người cảm nóng và sơ cứu người cảm lạnh:

Cảm nóngViệc làmÝ nghĩa
Làm mát tức thìThúc đẩy nhanh quá trình tỏa nhiệt của cơ thể nhờ truyền nhiệt.
Lau người bằng nước ấm và quạtGiúp đẩy nhanh quá trình tỏa nhiệt nhờ bốc hơi nước.
Chườm khăn ướt ở nách, cổ,…Giúp dãn mạch máu để tăng khả năng tỏa nhiệt.
Cởi bớt quần áoGiúp tạo sự thông thoáng để tạo thuận lợi cho quá trình tỏa nhiệt.
Cho uống nước nếu còn tỉnh táoGiúp làm giảm thân nhiệt và bù lại lượng nước đã mất.
Đặt bệnh nhân nằm và kê chânGiúp máu dễ lưu thông đến vùng đầu đồng thời cũng giúp bệnh nhân có tư thế thoải mái để nghỉ ngơi.
Cảm lạnhCởi hết quần áo ướtGiúp tránh cho cơ thể mất thêm nhiệt do phải tiếp xúc thêm với điều kiện lạnh và ẩm ướt.
Làm ấm bằng quần áo và chăn khôGiúp hạn chế quá trình mất nhiệt của cơ thể vào môi trường.
Uống nước ấm hoặc ăn cháo ấmGiúp tăng quá trình tự sinh nhiệt của cơ thể.

 


 

Câu hỏi 5 trang 172 KHTN lớp 8: Nêu các biện pháp chăm sóc và bảo vệ da.

Trả lời:

Các biện pháp chăm sóc và bảo vệ da:

– Giữ tinh thần lạc quan, sinh hoạt điều đồ.

– Uống nhiều nước.

– Ăn nhiều rau xanh và trái cây để bổ sung vitamin và chất khoáng.

– Vệ sinh da và chống nắng đúng cách.

– Bổ sung độ ẩm cho da.

– Hạn chế trang điểm.

– Bảo vệ da khỏi những tổn thương.

– Vệ sinh môi trường sạch sẽ.


 

Thực hành 2 trang 172 KHTN lớp 8: Thực hiện dự án tìm hiểu một bệnh về da tại trường em theo các bước điều tra ở bài 28, trang 135 hoặc tìm hiểu một số thành tựu ghép da trong y học.

Trả lời:

– Học sinh chọn 1 bệnh liên quan đến một bệnh về da như mụn trứng cá, chàm, vẩy nến,… rồi tiến hành điều tra và báo cáo tỉ lệ mắc bệnh theo mẫu phiếu điều tra.

– Câu trả lời tham khảo:

BÁO CÁO

DỰ ÁN ĐIỀU TRA TỈ LỆ HỌC SINH MẮC BỆNH MỤN TRỨNG CÁ

TẠI TRƯỜNG HỌC

  1. Kết quả điều tra
STTTên lớpTổng số người

trong lớp

Số người

bị mụn trứng cá

1Lớp 8A365
2Lớp 8B356
3Lớp 9B337
4Lớp 7A344
5Lớp 6C322
Tổng17024
  1. Xác định tỉ lệ mắc bệnh

– Tỉ lệ học sinh mắc bệnh mụn trứng cá là: 24/170 = 14%.

– Nhận xét về tỉ lệ học sinh mắc bệnh mụn trứng cá: Tỉ lệ học sinh trong trường bị mụn trứng cá khá cao, có tới 24 học sinh mắc phải trên tổng số 170 học sinh được điều tra. Bệnh xuất hiện ở cả nữ và nam, đặc biệt trong lứa tuổi dậy thì.

  1. Đề xuất một số cách phòng tránh

Một số cách phòng tránh mụn trứng cá:

– Phải luôn vệ sinh khăn mặt và các vỏ ga, gối nằm thật sạch sẽ. Hãy cố gắng thay ga, gối 2 lần/tuần.

– Nên uống đủ 2 lít nước một ngày, hạn chế đồ ăn nhanh, nhiều chất cay, nước uống có ga, cà phê, trà.

– Ngủ đủ 6-8 giờ một ngày, không thức khuya. Giữ tinh thần thoải mái, không căng thẳng.

– Rửa mặt hàng ngày 2-3 lần, dùng tay sạch để rửa, tránh chà xát làm tổn thương da.

– Nên gội đầu thường xuyên để ngăn ngừa mụn trứng cá. Bởi mụn trứng cá có khả năng mọc xung quanh chân tóc nếu không vệ sinh thường xuyên.

– Sử dụng thêm các sản phẩm hỗ trợ thấm hút chất nhờn dư trên da như giấy thấm dầu, phim thấm dầu.

– Không tự ý lặn mụn để tránh tình trạng lây lan.

 


 

Vận dụng 1 trang 172 KHTN lớp 8: Vì sao những vết thương trên da có thể phục hồi được?

Trả lời:

Những vết thương trên da có thể phục hồi được là do ở lớp biểu bì của da có các tế bào sống có khả năng phân chia liên tục để tạo ra các tế bào mới giúp hàn gắn vết thương.


 

Vận dụng 2 trang 172 KHTN lớp 8: Cần lưu ý gì trong chế độ ăn vào mùa đông và mùa hè.

Trả lời:

– Vào mùa đông, cơ thể mất nhiều năng lượng để duy trì thân nhiệt, do đó, trong chế độ ăn cần lưu ý: ăn tăng cường những thức ăn sinh nhiều năng lượng như các thức ăn có chất béo, giàu protein,… đồng thời, nên ăn thức ăn nóng, thức ăn có ít nước.

– Vào mùa hè, trong chế độ ăn cần lưu ý: Hạn chế ăn những thức ăn sinh nhiều nhiệt, đồng thời, tăng cường những loại thức ăn có nhiều nước như canh, nước trái cây, rau quả,…


 

Vận dụng 3 trang 172 KHTN lớp 8: Cần làm gì khi bị bỏng?

Trả lời:

Khi bị bỏng cần:

– Ngay lập tức tách người bị bỏng ra khỏi tác nhân gây bỏng.

– Tiến hành sơ cứu đúng cách: Nhanh chóng đưa vùng da bị bỏng ngâm vào nước nguội sạch để vệ sinh vết thương tránh nhiễm khuẩn, sau đó, xả nhẹ nước mát trong ít nhất 15 phút. Sử dụng gạc sạch hoặc miếng vải nhỏ sạch để băng vùng da bị bỏng, tránh bụi bẩn tiếp xúc với vết bỏng.

– Xử lí sau sơ cứu: Trường hợp bỏng nhẹ và diện tích bỏng nhỏ, có thể tự chăm sóc, điều trị tại nhà. Trường hợp bỏng nặng hơn, sau khi sơ cứu cần nhanh chóng chuyển người bị bỏng tới cơ sở, trung tâm y tế nơi gần nhất để kịp thời điều trị.


 

Vận dụng 4 trang 172 KHTN lớp 8: Em thường bảo vệ và chăm sóc da như thế nào?

Trả lời:

– Học sinh tự đưa ra câu trả lời theo tình hình thực tế của bản thân.

– Tham khảo các biện pháp chăm sóc và bảo vệ da:

+ Giữ tinh thần lạc quan, sinh hoạt điều đồ.

+ Uống nhiều nước.

+ Ăn nhiều rau xanh và trái cây để bổ sung vitamin và chất khoáng.

+ Vệ sinh da và chống nắng đúng cách.

+ Bổ sung độ ẩm cho da.

+ Hạn chế trang điểm.

+ Bảo vệ da khỏi những tổn thương.

+ Vệ sinh môi trường sạch sẽ.

+ Không nặn mụn trứng cá.

 

 

Giải bài tập Khoa Học Tự Nhiên 8 – Cánh Diều

 

 

 

 

Bài 36: Da và điều hòa thân nhiệt ở người – Khoa học tự nhiên 8 – Cánh Diều

Bài 36: Da và điều hòa thân nhiệt ở người – Khoa học tự nhiên 8 – Cánh Diều

 

 

Bài 36: Da và điều hòa thân nhiệt ở người – Khoa học tự nhiên 8 – Cánh Diều