Bài 18: Đa dạng nấm – Khoa học tự nhiên 6 – Cánh Diều

Bài 18: Đa dạng nấm – Khoa học tự nhiên 6 – Cánh Diều

Bài 18: Đa dạng nấm – Khoa học tự nhiên 6 – Cánh Diều

 

I. Đa dạng nấm

– Nấm là những sinh vật nhân thực, đơn bào hoặc đa bào, sống dị dưỡng.

– Hình dạng và kích thước của nấm vô cùng đa dạng, có loại dễ dàng quan sát bằng mắt, có loại rất nhỏ bé phải dùng kính hiển vi quan sát.

– Môi trường sống đa dạng: nơi nóng ẩm, giàu dinh dưỡng, điều kiện khắc nghiệt, …

– Dựa vào cấu trúc của cơ quan tạo bào tử, nấm được phân loại:

+ Nấm túi: sinh sản bằng bào tử túi.

Nấm tiếp hợp là những loài nấm mốc sinh trưởng nhanh gây ra sự ôi thiu của thức ăn.

VD: Nấm mốc đen bánh mì, nấm men rượu.

Nấm men

+ Nấm đảm: sinh sản bằng bào tử đảm.

VD: Nấm rơm, nấm hướng, nấm sò.

+ Nấm tiếp hợp: các loài nấm mốc sinh trưởng nhanh gây ra sự ôi thiu của thức ăn.

II. Vai trò của nấm

– Tham gia vào quá trình phân hủy chất thải và xác sinh vật trong tự nhiên thành các chất đơn giản cung cấp cho cây xanh và làm sạch môi trường.

– Dùng làm thực phẩm: Nấm hương, nấm sò,…

– Dùng làm dược liệu: Nấm linh chi, đông trùng hạ thảo,…

– Dùng trong công nghiệp chế biến thực phẩm: nấm men trong sản xuất bánh mì, nấm mốc trong sản xuất tương,…

III. Một số bệnh do nấm

– Nấm gây nhiều bệnh ở các loài sinh vật:

+ Người: nấm lưỡi, lang ben, hắc lào,… thường lây qua tiếp xúc trực tiếp với da người bệnh.

+ Thực vật: bệnh mốc cam.

+ Động vật: bệnh nấm da (xuất hiện các vết loét trên da hoặc da nhăn nheo, dày cộm, lông rụng thành đám, dễ lây lan khi tiếp xúc trực tiếp với da, lông của con vật bị bệnh).

– Điều trị các bệnh do nấm gây ra bằng các thuốc kháng nấm.

+ tránh xa các tác nhân gây bệnh.

Nguyên nhân lây truyền bệnh nấm

– Tác hại nấm:

+ Gây hư hỏng thức ăn, đồ uống, quần áo, đồ dùng,…

+ Một số nấm chứa độc tố gây ngộ độc, ảnh hưởng sức khỏe con người. Các loại nấm màu sắc sặc sỡ, có mùi hấp dẫn, vết cắt có rỉ chất trắng như sữa và nấm mọc hoang dại thường là nấm có độc.

Một số loại nấm độc có màu sắc sặc sỡ

Kĩ thuật trồng nấm

Bước 1: Chuẩn bị nguyên liệu như rơm rạ, bã mía, bẹ chuối khô, mùn cưa đã hoai mục,…

Bước 2: Chọn vị trí trồng nấm rơm là nơi tránh ánh sáng trực tiếp, thoáng mát, sạch sẽ.

Bước 3: Chọn giống nấm, đóng khuôn và gieo giống nấm.

Bước 4: Chăm sóc nấm mỗi ngày tưới 1 lần nhưng không được quá nhiều nước.

Bước 5: Thu hoạch nấm thường sau 7-10 ngày.


 

Mở đầu trang 103 KHTN lớp 6:

1. Hãy nói tên mỗi loại nấm trong hình 18.1.

2. Vì sao nấm không thuộc về giới Thực vật hay giới Động vật?

 

Trả lời:

1. Tên gọi các loại nấm:

 

2. Nấm không thuộc giới Thực vật hay giới Động vật vì:

– Nấm sống dị dưỡng hoại sinh, không có lục lạp nên không thể quang hợp giống thực vật.

– Nấm không có khả năng di chuyển như động vật

– Nấm có thành tế bào bằng kitin chứ không phải là cellulose như thực vật hay không có thành tế bào như động vật.


 

Hình thành kiến thức, kĩ năng 1 trang 103 KHTN lớp 6:

1. Nêu các đặc điểm để nhận biết nấm.

2. Nấm có cách dinh dưỡng như thế nào?

Trả lời:

1. Đặc điểm nhận biết nấm:

– Nấm là tế bào nhân thực, có thành tế bào cấu tạo từ kitin

– Nấm là sinh vật dị dưỡng hoại sinh

– Nấm có dạng cơ thể đơn bào hoặc đa bào

– Một số nấm lớn có cơ quan sinh sản gọi là quả thể (mũ nấm)

– Nấm tự do sống ở nơi có độ ẩm cao, các thân cây gỗ mục hoặc đống rơm, rạ…

2. Cách dinh dưỡng của nấm là dị dưỡng hoại sinh


 

Hình thành kiến thức, kĩ năng 2 trang 104 KHTN lớp 6: Lập bảng để phân biệt các nhóm nấm (tên nhóm nấm, đặc điểm, ví dụ đại diện).

Trả lời:

Nấm túiNấm đảmNấm tiếp hợp
Đặc điểmNấm có thể quả dạng túiNấm có thể quả hình mũNấm có sợi nấm phân nhánh, màu nâu, xám, trắng…
Đại diệnNấm cụcNấm hươngNấm mốc

 


Vận dụng 1 trang 104 KHTN lớp 6: Kể tên một số loại nấm mà em biết và phân chia các loại nấm đó vào từng nhóm nấm cho phù hợp.

Trả lời:

Các loại nấm em biết:

– Nấm hương, nấm mỡ, nấm sò, nấm kim châm, nấm đùi gà…

– Tất cả những loại nấm trên đều thuộc nhóm nấm đảm.


 

Hình thành kiến thức, kĩ năng 3 trang 104 KHTN lớp 6: Hãy quan sát một số loại nấm (nấm mộc nhĩ, nấm rơm, nấm mỡ, nấm trứng…) Và mô tả hình dạng của chúng.

Trả lời:

– Mô tả hình dạng của nấm rơm: Nấm rơm trong tự nhiên thường mọc đơn độc hoặc dày từng cụm trên rơm, rạ. Nấm rơm ban đầu nằm trong bao chung có hình trứng khi còn non. Khi phát triển hơn, mũ nấm phá vỡ bao chung và vươn ra ngoài. Lúc này, chúng có dạng núm hoặc bán cầu dẹp màu nâu, đen hoặc xám. Thịt nấm có màu xám trắng, cuống nhẵn, thân ngắn mẫm, gốc hơi phình dạng củ đặc thịt.

– Mô tả hình dạng của nấm mộc nhĩ: Mộc nhĩ là một loại nấm phát triển trên các thân cành hay cây gỗ mục của nhiều loại cây khác nhau. Mặt trên nấm nhẵn, mặt dưới có phủ một lớp lông màu nâu. Mô nấm chứa chất keo và mặt sinh sản nhẵn hoặc nhăn, được phủ một lớp phấn trắng do các bào tử phóng ra khi nấm trưởng thành.

– Mô tả hình dạng của nấm mỡ: Nấm mỡ hoang dại có mũ nấm màu xám – nâu nhạt, đường kính mũ nấm 5 – 10 cm. Thân nấm hình trụ cao 5 – 6 cm. Với các chủng nấm trồng được lựa chọn có màu sáng hơn.


 

Hình thành kiến thức, kĩ năng 4 trang 104 KHTN lớp 6: Nêu vai trò và tác hại của nấm.

Trả lời:

– Vai trò của nấm:

+ Nhiều loại nấm được sử dụng làm thức ăn ví dụ như nấm rơm, nấm đùi gà, mộc nhĩ.

+ Một số nấm được sử dụng làm dược liệu như nấm linh chi, đông trùng hạ thảo, sản xuất thuốc kháng sinh ví dụ như nấm mốc Penicillium.

+ Một số nấm được sử dụng trong chế biến thực phẩm, ví dụ nấm mốc dùng trong sản xuất tương, nấm men dùng trong sản xuất bánh mì, bia, rượu nếp.

+ Một số nấm kí sinh trên côn trùng được sử dụng để sản xuất thuốc trừ sâu, ví dụ nấm mốc kí sinh trên côn trùng được sử dụng để làm thuốc diệt côn trùng.

– Tác hại của nấm:

+ Có một số loại nấm có thể gây ngộ độc thậm chí tử vong.

+ Một số loại nấm kí sinh gây bệnh cho người, động vật và thực vật.


 

Luyện tập trang 105 KHTN lớp 6: Lập bảng về các loại nấm đã học và vai trò, tác hại của mỗi loại nấm đó.

Trả lời:

Loại nấmVai trò/tác hại
Nấm túi– Làm thực phẩm cho con người

– Phân giải các chất hữu cơ

Nấm đảm– Làm thực phẩm cho con người

– Phân giải các chất hữu cơ

Nấm tiếp hợp– Làm hỏng thực phẩm (các loại nấm mốc)
Nấm kí sinh– Kí sinh gây bệnh cho sinh vật

 


 

Vận dụng 2 trang 105 KHTN lớp 6:

1. Vì sao nói nấm có vai trò rất quan trọng trong việc làm sạch môi trường sống trên Trái Đất?

2. Hãy kể tên một bệnh do nấm gây ra và nêu cách phòng, chữa bệnh đó.

3. Vì sao bánh mì, hoa quả để lâu ngày ở nhiệt độ phòng dễ bị hỏng?

Trả lời:

1. Nấm có vai trò rất quan trọng trong việc làm sạch môi trường sống trên Trái Đất vì nấm có thể phân hủy xác động vật và thực vật giúp làm sạch môi trường.

2. Bệnh do nấm gây ra: lang ben

– Phòng ngừa bệnh lang ben:

+ Tránh môi trường có nhiệt độ quá cao, môi trường nóng ẩm

+ Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời cường độ mạnh

+ Tránh ra mồ hôi quá mức

+ Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ

+ Không dùng chung đồ dùng cá nhân với người bị bệnh

3. Bánh mì, hoa quả để lâu ngày ở nhiệt độ phòng dễ bị hỏng vì

+ Nhiệt độ phòng tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển và sinh sôi.

+ Chúng tiết ra các enzyme và acid để phân huỷ các chất hữu cơ và làm hỏng thực phẩm.


Tìm hiểu thêm trang 105 KHTN lớp 6: Em hãy tìm hiểu một số hình ảnh và thông tin về các nấm độc.

Trả lời:

1. Nấm độc tán trắng (Amanita verna)

 

– Mọc thành từng cụm hoặc đơn chiếc trên mặt đất trong rừng và một số nơi khác…

– Mũ nấm: Màu trắng, bề mặt mũ nhẵn bóng, lúc non đầu tròn hình trứng, mũ nấm đính chặt vào cuống. Khi trưởng thành mũ nấm phẳng với đường kính khoảng 5 – 10 cm. Khi già mép mũ có thể cụp xuống.

– Phiến nấm: Màu trắng.

– Cuống nấm: Màu trắng, có vòng dạng màng ở đoạn trên gần sát với mũ.

– Chân cuống phình dạng củ và có bao gốc hình đài hoa.

– Thịt nấm: Mềm, màu trắng, mùi thơm dịu.

– Độc tố chính: các amanitin (amatoxin) có độc tính cao

2. Nấm mũ khía nâu xám (Inocybe fastigiata hoặc Inocybe rimosa)

 

– Mọc trên mặt đất trong rừng, nơi có nhiều lá cây mục nát và một số nơi khác…

– Mũ nấm hình nón đến hình chuông, đỉnh nhọn, có các sợi tơ màu từ vàng đến nâu tỏa ra từ đỉnh mũ xuống mép mũ nấm.

– Khi già, mép mũ nấm bị xẻ ra thành các tia riêng rẽ; đường kính mũ nấm 2 – 8cm.

– Phiến nấm lúc non mầu hơi trắng gắn chặt vào cuống nấm và khi già có màu xám hoặc nâu tách rời khỏi cuống nấm.

– Cuống nấm: Mầu từ hơi trắng đến vàng nâu dài 3-9cm, không có vòng cuống.

– Thịt nấm: màu trắng

– Độc tố chính: muscarin

3. Cây nấm độc Podostroma cornu-damae

 

– Nấm Podostroma cornu-damae, tiếng Việt gọi là san hô lửa độc, là một loại nấm quý hiếm này có nguồn gốc từ châu Á, đã gây ra một số trường hợp tử vong ở Nhật Bản và Hàn Quốc.

– Cây nấm độc có phần thân quả (hay còn gọi là thể quả hoặc thể bào tử) màu đỏ này chứa độc tố mạnh có tên gọi là trichothecene, có thể gây suy đa cơ quan khi ăn.

– Các triệu chứng ngộ độc bao gồm đau dạ dày, bong tróc da, rụng tóc, hạ huyết áp, hoại tử gan, suy thận cấp và dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

 

 

Phần 1: Giới thiệu về khoa học tự nhiên và các phép đo

Phần 2: Chất và sự biến đổi của chất

Phần 3: Vật sống

Phần 4: Năng lượng và sự biến đổi

Phần 5: Trái đất và bầu trời

 

 

Bài 18: Đa dạng nấm – Khoa học tự nhiên 6 – Cánh Diều

Bài 18: Đa dạng nấm – Khoa học tự nhiên 6 – Cánh Diều

 

 

Bài 18: Đa dạng nấm – Khoa học tự nhiên 6 – Cánh Diều